କା

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତି

ପରିଚୟ (Introduction)

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ କାଳଜୟୀ କୃତି ହେଉଛି କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ ‘କା’-। ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ନାରୀ ହୃଦୟର ଗଭୀର ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅତୁଳନୀୟ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । କାହାଣୀର ମୂଳ ଚରିତ୍ର ନନ୍ଦିକା, ଯିଏ ଜଣେ ସୁଗୁଣବତୀ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ବୋହୂ ବା କୁଳଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବରେ ନିଜକୁ ଗଢି ତୋଳିଛନ୍ତି-। କିନ୍ତୁ ବିବାହର ସାତ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ତାନ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଅଜଣା ଶୂନ୍ୟତା ରହିଛି । ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତିଟି ଜୀବ ମାତୃତ୍ୱର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଉଥିବା ବେଳେ ନିଜର ବାଞ୍ଝପଣ ତାଙ୍କୁ ତିଳ ତିଳ କରି ଦଗ୍ଧ କରେ । ପରିବାରର ବଂଶ ରକ୍ଷା ଏବଂ ଶାଶୁ ଅଭୟାଙ୍କର ଆଶା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ନନ୍ଦିକା ନିଜ ସଂସାରର ସୁଖକୁ ବଳି ଦେଇ ସ୍ୱାମୀ ସୁନନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହ ପାଇଁ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି । ସେ ନିଜେ ଲଳିତାକୁ ବାଛି ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ତାକୁ ନିଜର ସଉତୁଣୀ ନୁହେଁ ବରଂ ‘କା’ ବା ନିଜର ଛାଇ ଭାବରେ ଆପଣେଇ ନିଅନ୍ତି-। ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ପାଠକଙ୍କୁ ଏକ ଭାବପ୍ରବଣ ଯାତ୍ରାରେ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀର ଅପୂର୍ବ ମମତା ଓ ଚରମ ବଳିଦାନର ଏକ କରୁଣ ଗାଥା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଏହି କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦଶକର ଓଡ଼ିଶା ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଗତିଶୀଳ । ଏହି ସମୟର ପରିବେଶ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଏବଂ ତତ୍କାଳୀନ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା କଟକ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଦୋଳାୟମାନ । ଗାଁର ସେହି ପୁରୁଣା ଶୈଳୀର କୋଠାଘର, ଝରକା ବାହାରେ ଫୁଲଭରା ଚମ୍ପା ଓ ଗୋଲାପ ବଗିଚା ଏବଂ ପଲ୍ଲୀ ଜୀବନର ନିଆରା ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ଭାବଗମ୍ଭୀର ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ସେତେବେଳର ସମାଜରେ ଜଣେ ନାରୀ ପାଇଁ ‘କୁଳଲକ୍ଷ୍ମୀ’ ହେବା ଏବଂ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରି ମାତୃତ୍ୱର ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରିବା ହିଁ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସାର୍ଥକତା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା । ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରି ବଂଶରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଜଣେ ନାରୀର ପରମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ ‘ବାଞ୍ଝ’ ହେବାର ଅପବାଦ ବା ଭୟ ସମାଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହ୍ୟ ଓ ମାନସିକ ପୀଡ଼ାଦାୟକ ଥିଲା । ଏହି ପୁସ୍ତକର ସାମାଜିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ, ଯଦି ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସନ୍ତାନହୀନା ରହେ, ତେବେ ବଂଶଧର ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହ କରିବା ଏକ ସାମାଜିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ପନ୍ଥା ଥିଲା, ଯାହା ଅନେକ ସମୟରେ ପରିବାରର ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଉଥିଲା । ଗାଁ ମାଇପେ ଏବଂ ସାଇପଡ଼ିଶାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଚର୍ଚ୍ଚା, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ‘ପରକଥା’ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ପାରିବାରିକ ଶାନ୍ତିକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲା । ଅନ୍ୟପଟେ, କଟକ ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀରେ ବ୍ୟବସାୟିକ ସଂଘର୍ଷ, ବିଜୁଳି ଆଲୁଅ, ସିନେମା ଏବଂ ନୂତନ ଫେସନର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ଗ୍ରାମୀଣ ପାରମ୍ପରିକତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଧୁନିକତାର ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହିପରି ଏକ ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ କାହାଣୀଟି ଗତିଶୀଳ, ଯେଉଁଠି ପୁରାତନ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ନୂତନ ମାନସିକତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଜଟିଳ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିଛି । ପରିବାରର ମାନ-ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଶାଶୁଙ୍କର ପୁତ୍ରବତ୍ସଳା ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କର ନିଆରା ପରୀକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ବାତାବରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଓ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ହୋଇପାରିଛି । ଜଣେ ନାରୀର ଚରମ ତ୍ୟାଗ ଓ ମମତାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଗଢିଉଠିଥିବା ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପାଠକଙ୍କୁ ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ଜଟିଳତା ସହ ପରିଚିତ କରାଏ ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ (Major Characters)

ନନ୍ଦିକା: ନନ୍ଦିକା ଉପନ୍ୟାସର ମୁଖ୍ୟ ନାୟିକା ଏବଂ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗୀ ଓ ସୁଗୁଣବତୀ ନାରୀ । ସନ୍ତାନହୀନା ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହ କରାଇଥିଲେ ଏବଂ ସଉତୁଣୀକୁ ନିଜର ‘କା’ ଭାବେ ଆପଣେଇ ନେଇଥିଲେ ।

ସୁନନ୍ଦ: ସୁନନ୍ଦ ନନ୍ଦିକାଙ୍କୁ ଅଗାଧ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଜଣେ ପତ୍ନୀବତ୍ସଳ ସ୍ୱାମୀ । ସେ ବଂଶରକ୍ଷା ଓ ଶାଶୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହର ଜଟିଳ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ମାନ ରଖିଥିଲେ ।

ଅଭୟା: ସୁନନ୍ଦଙ୍କ ମାଆ ଅଭୟା ଜଣେ ପାରମ୍ପରିକ ତଥା ପୁତ୍ରବତ୍ସଳା ଶାଶୁ । ବଂଶର ପ୍ରଦୀପ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ସେ ନାତିର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କର ଅତୁଳନୀୟ ତ୍ୟାଗକୁ ବୁଝି ନିଜ ଭୁଲ ପାଇଁ ଅନୁତପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଲଳିତା: ଲଳିତା ସୁନନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ନନ୍ଦିକାଙ୍କୁ ନିଜର ବଡ଼ ଭଉଣୀ ‘ସା’ ଭାବେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳା ଓ ସେବାପରାୟଣା । ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସେହି ସନ୍ତାନର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ସଂସାରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ ।

କନି: କନି ଘରର ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସଦସ୍ୟା ଏବଂ ନନ୍ଦିକାର ହୃଦୟର ବନ୍ଧୁ । ସେ ପରିବାରର ସମସ୍ତ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ ସାହାରା ସାଜି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ ସେବା କରିଥିଲେ ।

ରାଜୀବ: ରାଜୀବ ସୁନନ୍ଦଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱାସୀ ଦାଦିପୁଅ ଭାଇ ଓ ବ୍ୟବସାୟର ମୁଖ୍ୟ ସହାୟକ । ସେ ସୁନନ୍ଦଙ୍କର ପ୍ରତିଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ପରାମର୍ଶଦାତା ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଭାଇ ଭାବରେ ସବୁବେଳେ ଛାଇ ପରି ସାଙ୍ଗରେ ରହିଥିଲେ ।

ସୁମିତ୍ରା: ରାଜୀବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁମିତ୍ରା ଜଣେ ସରଳ ପ୍ରକୃତିର ନାରୀ । ସେ ଗାଁର ଚର୍ଚ୍ଚା ଓ ପାରିବାରିକ ଘଟଣାକୁ ନେଇ ସବୁବେଳେ ସଚେତନ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦିକାଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟରେ ପରିବାରର ଗୁପ୍ତ କଥା ଓ ଲୋକଙ୍କ ଆଲୋଚନା ବିଷୟରେ ଜଣାଉଥିଲେ ।

ଅତନୁ: ଅତନୁ କଟକର ଜଣେ ସଫଳ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ସୁନନ୍ଦଙ୍କର ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ । ସେ ସୁନନ୍ଦଙ୍କୁ ବ୍ୟବସାୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ବହୁତ ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ ।

ତୁହିନା: ଅତନୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତୁହିନା ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତା ଓ ଆଧୁନିକ ମାନସିକତାର ମହିଳା । ସେ ସୁନନ୍ଦଙ୍କୁ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଓ ପତ୍ନୀର ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇ ନୂତନ ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

ହିମାନୀ: ହିମାନୀ ତୁହିନାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ, ଯିଏ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅତୀତ ସତ୍ତ୍ୱେ ଜୀବନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ । କଟକରେ ସେ ସୁନନ୍ଦଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ସାମୟିକ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ର ସାଜିଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Story or Main Content)

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ‘କା’ ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାରୀର ଅସାଧାରଣ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ମାତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ଥିବା ବ୍ୟାକୁଳତାର ଏକ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଦସ୍ତାବେଜ । କାହାଣୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଆମେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କୁ ଦେଖୁ, ଯିଏ ସୁନନ୍ଦଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଏକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରର ବୋହୂ । ନନ୍ଦିକା କେବଳ ରୂପବତୀ ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ଗୁଣରେ ସେ ଅତୁଳନୀୟ; ଘରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣା ଏବଂ ଶାଶୁ ଅଭୟାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ କୁଳଲକ୍ଷ୍ମୀ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁଖୀ ସଂସାରରେ ଏକ ଅଜଣା ବିଷାଦ ଛାଇ ପରି ରହିଛି—ସାତ ବର୍ଷର ବିବାହ ପରେ ମଧ୍ୟ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ କୋଳ ଖାଲି । ନିଜ ବାଞ୍ଝପଣ ପାଇଁ ସେ ଅହୋରାତ୍ର ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି । ଝରକା ବାହାରେ ଘରଚଟିଆ ଚଢ଼େଇ ନିଜ ଛୁଆଙ୍କୁ ଆଧାର ଦେବା ଦେଖି ସେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ଧିକ୍କାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ବୃକ୍ଷଲତା ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ବି ମାଆ ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଉଥିବା ବେଳେ ସେ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେହି ସାର୍ଥକତାରୁ ବଞ୍ଚିତ । ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସୁନନ୍ଦ ଜଣେ ସଫଳ ବ୍ୟବସାୟୀ, ଯିଏ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ କଟକ ସହରରେ ରହନ୍ତି । ସେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କୁ ଅଗାଧ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଶୂନ୍ୟତା ରହିଛି । କଟକରେ ରହିବା ସମୟରେ ସେ ଅତନୁବାବୁଙ୍କ ପରିବାର ସହ ଘନିଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ହିମାନୀ ନାମକ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି । ହିମାନୀଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚଳନ ସୁନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପକାଏ, କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ସଚେତନ କରିଦିଏ । ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ପବିତ୍ରତା ଆଗରେ ଅନ୍ୟ ସବୁକିଛି ତୁଚ୍ଛ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଘରେ ଶାଶୁ ଅଭୟାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ବଂଶର ଏକ ପ୍ରଦୀପ ବା ନାତିର ମୁହଁ ଦେଖିବା । ସେ ନନ୍ଦିକାକୁ ବହୁତ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନତାର ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଅତିଷ୍ଠ କରିପକାଏ, ଯାହାର ପ୍ରତିଫଳନ ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ନନ୍ଦିକା ନିଜ ଶାଶୁଙ୍କ ଆଖିର ଲୁହ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଏହି ନୀରବ ଅଭାବକୁ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ ନିଜେ ଏକ କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି—ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହ କରାଇବା ପାଇଁ । ନନ୍ଦିକା ନିଜେ ଲଳିତା ନାମକ ଜଣେ ଝିଅକୁ ବାଛି ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ସୁନନ୍ଦଙ୍କୁ ଏହି ବିବାହ ପାଇଁ ରାଜି କରାନ୍ତି । ଲଳିତା ଘରକୁ ସଉତୁଣୀ ହୋଇ ଆସନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦିକା ତାଙ୍କୁ ସଉତୁଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ସାନ ଭଉଣୀ ବା ଛାଇ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ସେ ନିଜକୁ ‘ସା’ ଏବଂ ଲଳିତାକୁ ‘କା’ କହି ଏକ ଅଭିନବ ସମ୍ପର୍କର ସୂତ୍ରପାତ କରନ୍ତି । ନନ୍ଦିକା ନିଜେ ଲଳିତାଙ୍କୁ ସଜାଇ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଯେପରି ମଧୁର ରହେ, ସେଥିପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରକାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଲଳିତା ମଧ୍ୟ ନନ୍ଦିକାଙ୍କର ଏହି ମହାନତା ଦେଖି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭରିଯାଆନ୍ତି । ଏକ ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ଛାତ ତଳେ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ଅତୁଟ ସ୍ନେହ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ବିଷୟ ହୋଇପଡ଼େ । କିନ୍ତୁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କୁ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ । ସୁନନ୍ଦ କ୍ରମଶଃ ଲଳିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆକର୍ଷିତ ହେବା ଦେଖି ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ମନରେ କେତେବେଳେ କେମିତି ଅଜଣା ଅଭିମାନ ଓ ଈର୍ଷା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁବେଳେ ତାକୁ ଚାପି ରଖି ବାହାରକୁ ହସୁଥାନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ଘଟେ—ଯେଉଁ ନନ୍ଦିକାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ବାଞ୍ଝ କହୁଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ଗର୍ଭବତୀ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ଖବର ଘରସାରା ଆନନ୍ଦର ଲହରୀ ଖେଳାଇଦିଏ ଏବଂ ଶାଶୁ ଅଭୟାଙ୍କର ଆଶା ପୁଣି ଜୀବିତ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଡାକ୍ତରମାନେ ସାବଧାନ କରିଦିଅନ୍ତି ଯେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କର ଶରୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଏହି ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରସବ ସମୟ ପାଖେଇ ଆସେ । ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବସ୍ଥା ବିଗିଡ଼ିବାକୁ ଲାଗେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ କଟକ ଅଣାଯାଏ । ଶେଷରେ ନନ୍ଦିକା ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି । ଘରେ ଉତ୍ସବର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଆନନ୍ଦ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ । ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେବା ପରେ ନନ୍ଦିକାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ହୋଇପଡ଼େ । ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିଜର ଶିଶୁ ପୁତ୍ରକୁ ଲଳିତାଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ଦିଅନ୍ତି । ତାଙ୍କର ‘କା’ ଭାବରେ ଲଳିତା ସେହି ଶିଶୁର ମାଆ ହୋଇ ସଂସାରକୁ ସମ୍ଭାଳିବେ ବୋଲି ସେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖନ୍ତି । ଶେଷରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଛାଡ଼ି ନନ୍ଦିକା ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଆଖି ବୁଜନ୍ତି । ଲଳିତା ନିଜର ‘ସା’ଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଓ ତ୍ୟାଗକୁ ପାଥେୟ କରି ସେହି ସନ୍ତାନକୁ ନିଜର କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ଯାହା ଏହି କାହାଣୀକୁ ଏକ ଅମର ମହାନତା ପ୍ରଦାନ କରେ ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏହି କାଳଜୟୀ କୃତି ‘କା’ ପଢ଼ିବା ପରେ ପାଠକଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଶୂନ୍ୟତା ସହ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଭରିଯାଏ । ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରେମରେ କୌଣସି ସର୍ତ୍ତ ନଥାଏ ଏବଂ ପରିବାରର ସୁଖ ତଥା ବଂଶରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜଣେ ନାରୀ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅଧିକାରକୁ ମଧ୍ୟ ବିସର୍ଜନ ଦେଇପାରେ । ବିବାହର ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନହୀନା ହେବାର ଯେଉଁ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସେ ଭୋଗୁଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଲଳିତାଙ୍କ ଭଳି ଏକ ‘କା’ ବା ଛାଇ ଖୋଜିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା । ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ନନ୍ଦିକା ଓ ଲଳିତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ସାମାଜିକ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଈର୍ଷା ପରିବର୍ତ୍ତେ କେବଳ ସ୍ନେହ ଓ ସହଯୋଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । କାହାଣୀର ପରିଣତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ ଓ ହୃଦୟବିଦାରକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନାରୀତ୍ୱର ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ସତ୍ୟକୁ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରେ । ଯେଉଁ ନନ୍ଦିକା ଦିନେ ମାତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ଝୁରୁଥିଲେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ବଂଶର ରକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ନିଜ ସଂସାରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱ ଲଳିତାଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ଦେଲେ । ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଲଳିତା ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ସେହି ଶିଶୁର ମାଆ ସାଜି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ସହ ସମାନ ମହାନତା ପ୍ରଦାନ କରେ । ପୁସ୍ତକଟି ଶେଷ କରିବା ପରେ ମନେହୁଏ ଯେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଅଲଗା ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ସତ୍ତାର ଦୁଇଟି ରୂପ ସାଜି ସଂସାରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି । ଯଦି ଆପଣ ପାରିବାରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ପବିତ୍ର ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ମାନବିକ ସମ୍ବେଦନାର ଏକ ଗଭୀର ଅନୁଭୂତି ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ବହିଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ । କେବଳ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାରାଂଶରୁ ନନ୍ଦିକାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ଲଳିତାଙ୍କ ସମର୍ପଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବେଗକୁ ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର । ଏହି କାହାଣୀର ପ୍ରତିଟି ପୃଷ୍ଠାରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ସେହି ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଅନୁଭୂତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସରଳତାକୁ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସଟି ପଢ଼ିବାକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିନୀତ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି । ଏହି ପୁସ୍ତକ ଆପଣଙ୍କୁ ନାରୀ ହୃଦୟର ଏକ ନିଆରା ପୃଥିବୀ ସହ ପରିଚିତ କରାଇବ ।